Strona główna · Uncategorized · Odpowiedzialność za długi spadkowe

Odpowiedzialność za długi spadkowe

Artykuł ten poświęcony jest przede wszystkim kwestiom ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe spadkobiercy, tak aby spadkobierca z pełną świadomością uregulowań obowiązującego prawa podjął trafną decyzję o sposobie przyjęcia lub odrzucenia spadku.

Przy dziedziczeniu należy pamiętać, że w skład spadku wchodzą prawa majątkowe - aktywa, a także obowiązki majątkowe - pasywa. Aktywem wchodzącym do spadku będzie choćby, prawo własności nieruchomości po zmarłym spadkobiercy. Natomiast pasywami będą długi spadkowego takie jak: długi zaciągnięte przez spadkodawcę za jego życia, koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach kodeksu cywilnego.

Przykład:
Pan X zmarł w dniu 10 stycznia 2014r. Na dzień śmierci Pan X był właścicielem nieruchomości położonej w Tarnobrzegu o wartości rynkowej 125 000,00 zł oraz samochodu osobowego o wartości rynkowej 10 000,00 zł. Nieruchomość została zakupiona przed śmiercią przez Pana X za kredyt, z którego na dzień śmierci pozostała do spłacenia kwota 150 000,00 zł. W niniejszym przykładzie aktywami wchodzącymi w skład spadku będzie prawo własności nieruchomości oraz prawo własności samochodu osobowego(aktywa łącznie wynosić będą 135 000 zł) , zaś pasywami będzie zobowiązanie z tytułu kredytu na zakup nieruchomości (pasywa 150 000,00 zł).

Powyższy przykład bardzo dobrze ilustruje sytuację, w której spadkobierca po ostatecznym rozliczeniu zamiast aktywów odziedziczyłby pasywa w wysokości 15 000,00 zł.

Zgodnie z ogólną zasadą do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku. Dlatego też spadkobierca za każdym razem przed złożeniem oświadczenia o przyjęciu spadku powinien w miarę możliwości ustalić aktywa i pasywa wchodzące w skład spadku oraz wybrać najkorzystniejszy dla niego sposób przyjęcia spadku opisany poniżej lub złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku.

Sposoby przyjęcia spadku:

Kodeks cywilny wyróżnia następujące sposoby zachowania się spadkobiercy, który dowiedział się o powołaniu do spadku czy to z testamentu czy też z ustawy:

1.Przyjęcie proste – przyjęcie spadku bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe. W razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczeń. Sposób przyjęcia spadku stosowany w praktyce, gdy spadkobierca zakłada, że w skład spadku nie wchodzą żadne pasywa lub, gdy aktywa w znacznym stopniu przewyższają pasywa. W takim wypadku spadkobierca nie musi ponosić dodatkowych kosztów związanych ze sporządzeniem inwentarza,

2.Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza - przyjęcie spadku z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe. W razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi co do zasady odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Ograniczenie odpowiedzialności co do zasady odpada, jeśli spadkobierca podstępnie podaje nieprawdę do inwentarza. Przyjęcie spadku stosowane przez spadkobierców, gdy nie mogą rzetelnie ustalić składu spadku lub zakładają, że pasywa przewyższają aktywa. Złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku w tym trybie, wiąże się z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów,

3.Odrzucenie spadku – w takim wypadku spadkobierca zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.

Przykład:
Pan X z powyższego przykładu przed śmiercią sporządził testament notarialny, w którym jedynym spadkobiercą testamentowym ustanowił Pana Y. W takiej sytuacji gdyby Pan Y złożył oświadczenie o:

- prostym przyjęciu spadku - ponosiłby odpowiedzialność za długi spadkowe Pan X w wysokości 150 000,00 zł ( odziedziczając także aktywa w wysokości 135 000,00 zł) z całego swojego majątku bez ograniczeń, a więc także z majątku prywatnego,

- przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza – ponosiłby odpowiedzialność za długi spadkowe jedynie do stanu czynnego spadku, którego wartość została ustalona w inwentarzu (w naszym przypadku do kwoty 135 000,zł),

- odrzuceniu spadku - w takim wypadku Pan Y zostałby wyłączony od dziedziczenia po Panu X tak, jakby nie dożył otwarcia po nim spadku, a do spadku zostaliby powołani spadkobiercy według reguł ustawowych (jeżeli jednak Pan Y powołany byłby do spadku z ustawy to odrzucenie spadku spowodowałoby dziedziczenie wstępnych odrzucającego spadek, bądź odpowiednie zwiększenie udziałów spadkowych pozostałych spadkobierców, bądź dziedziczenie spadkobierców powołanych w dalszej kolejności).

Koszty sporządzenia spisu inwentarza

Jeżeli spadkobierca ma wątpliwość czy wchodzące w skład spadku aktywa przewyższają pasywa najlepiej złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Choć wybierając ten sposób przyjęcia spadkobierca musi liczyć się z dodatkowymi kosztami. Spisu inwentarza dokonuje bowiem na zlecenie Sądu - Komornik Sądowy. Zgodnie z art. 53 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji za dokonanie spisu inwentarza albo innego spisu majątku pobiera się stałą opłatę w wysokości 10% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego za każdą rozpoczętą godzinę. Ponadto często zdarza się, że do spisu inwentarza niezbędna jest także pomoc biegłego rzeczoznawcy, którego usługa dodatkowo zwiększa koszty sporządzenia inwentarza.

Termin na złożenie oświadczenia

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.

Bieg powyższego terminu przy dziedziczeniu ustawowym rozpoczyna się najczęściej w dniu śmierci spadkodawcy, jeżeli relacje rodzinne pozwalają wstępnie ustalić krąg spadkobierców ustawowych.

Warto przestrzegać powyższego terminu, albowiem brak oświadczenia spadkobiercy w tym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, uważa się, że także spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Sposób i forma złożenia oświadczenia

Spadkobierca składa oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przed Sądem lub Notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym.

Jeżeli spadkobierca zdecyduje się na przyjęcie spadku musi pamięta, że jego odpowiedzialność kształtuje się w zależności od chwili złożenia takiego oświadczenia. Do chwili przyjęcia spadku bowiem spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku.

Następnym kryterium rozróżniającym odpowiedzialność spadkobierców, którzy przyjęli spadek jest chwila dokonania działu spadku. Do chwili działu spadku bowiem spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe (jeżeli jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie, może on żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości udziałów). Zaś od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów.

Przykład
Po spadkodawcy X dziedziczą z ustawy żona w udziale 1/3 całości spadku, syn w udziale 1/3 całości spadku, córka w udziale 1/3 całości spadku. Wszyscy spadkobiercy z ustawy przyjęli spadek wprost, a więc ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczeń. Niestety w skład spadku wchodzi oprócz aktywów w wysokości 1 000,00 zł także dług do banku z tytułu niezapłaconego kredytu w wysokości 10 000,00 zł. W takim wypadku do chwili działu spadku bank może dochodzić niezapłaconego kredytu od spadkobierców na zasadzie solidarności ( bank może dochodzić całości lub części kredytu od wszystkich spadkobierców łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna – wszystko zależy od jego decyzji, choć w praktyce z uwagi na konieczność późniejszej egzekucji zasądzonego roszczenia oraz treść art. 779 kpc. zapewne będzie dochodził roszczenia od wszystkich spadkobierców). Dopiero, gdy jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie, może on żądać zwrotu pieniędzy od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości udziałów. Odmienna sytuacja będzie miała miejsce, gdy bank będzie dochodził zapłaty kredytu po przeprowadzonym dziale spadku po spadkodawcy X. W takiej bowiem sytuacji spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów, a nie solidarnie.

Jak wynika z informacji zamieszczonych na stronach Sejmu, do Sejmu wpłynął projekt ustawy zmieniającej dotychczasowy sposób przyjmowania spadku. Wedle projektu spadkobiercy będą odpowiadali za długi spadkowe jedynie do wysokości przejętego spadku (zobacz - przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza) nawet, gdy w terminie nie złożą stosownego oświadczenia. Ponadto projekt przewiduje zmianę zasady ustalania stanu majątku spadkowego, który obecnie stosowany jest przy przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W obowiązującym stanie prawnym majątek spadkowy ustala Komornik Sądowy, co dla spadkobierców oznacza dość wysokie koszty. Po ewentualnym wejściu w życie projektu co do zasady to spadkobierca samodzielnie ustalałby spis inwentarza wedle określonego przez MS wzoru.

Autor:
Radca Prawny Łukasz Wydro
Kancelaria Radcy Prawnego Łukasz Wydro
ul. Piłsudskiego 8, piętro 1, lokal nr 11,
39-400 Tarnobrzeg
numer telefonu: 530 870 780
e-mail: kancelariawydro@gmail.com
www.kancelariawydro.pl
Google+
Artykuł z dnia: 1.02.2014r.

02.03.2014. 20:42

Lista Porad

Zastrzeżenia

Udzielane przez Kancelarię bezpłatne porady prawne w formie poradników prawnych na stronie internetowej www.poradyprawne.tarnobrzeg.info mają wyłącznie charakter informacyjny i z uwagi na abstrakcyjne podejście do zakładanych przez autora problemów – powinny być traktowane przez użytkowników jedynie jako wstępne wytyczne dotyczące podstawowych kwestii prawnych, które należy rozstrzygnąć. Kancelaria oraz inni autorzy porad nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za: treść porad; treść zamieszczonych wzorów; sposób w jaki Użytkownicy korzystają z serwisu; skutki wykorzystania przez Użytkownika informacji, które uzyskał z treści zamieszczonych na serwisie, a także aktualność przytoczonych przepisów prawa. Zamieszczanie przez Kancelarię poradników prawnych w serwisie nie jest usługą.

Jeżeli macie Państwo jakiekolwiek wątpliwości proszę za każdym razem udać się do podmiotów świadczących profesjonalne porady prawne. W takim jedynie wypadku macie Państwo pewność, że uzyskana porada prawna ma charakter profesjonalny.

Każdy Użytkownik korzystający z informacji umieszczonych w tym serwisie wyraża dobrowolną oraz nieodwołalną zgodę na obowiązywanie powyższych zastrzeżeń.